NEDERLANDSE HELDINNENBRIEVEN

840 brieven, gesorteerd op jaar/auteur/afzender/ontvanger

Bijgehouden tot 2 november 2015


Continuer             Heldinnenbrieven vormen een klein maar bijzonder literair genre dat onlangs is herontdekt. In het Nederlandse taalgebied blijken er vanaf de vijftiende eeuw in navolging van Ovidius honderden in versvorm te zijn uitgebracht. Het gaat om zogenaamd vertrouwelijke brieven van beroemde figuren uit de geschiedenis: van Cleopatra tot Maria Magdalena, van Michiel de Ruyter tot Amalia van Solms. Zij proberen op dramatische momenten in hun leven een verre geliefde of intimus te overtuigen. In werkelijkheid komen die ontboezemingen echter niet van de afzenders.
De heldinnenbiref is de travestie ten top. Achter veelal vrouwelijke personages gaan meestal mannelijke dichters schuil. Ze dragen bij aan een literair spel door telkens op Ovidius en op elkaar te variëren. Zo ontstaan er complete fictieve correspondenties. Maar het verzinsel zit nu eenmaal ingebakken in het genre, waaraan ook Vondel, Hooft en Bilderdijk zich hebben gewaagd. Wat de briefschrijvers met veel stilistische bravoure proberen te bereiken, is bij voorbaat vergeefs — de droevige afloop van hun leven als koningin, prinses of staatsman is bekend.

Over dit rijke genre schreef Olga van Marion een dissertatie die zij op 6 oktober 2005 in Leiden heeft verdedigd: Heldinnenbrieven: Ovidius’ Heroides in Nederland. De handelseditie van dit boek is verschenen bij Uitgeverij Vantilt te Nijmegen. Het is als pdf te lezen bij openaccess.leidenuniv.nl

De zoogenaamde Heldinnen-brieven, bij de Romeinen en Franschen, naar hunne verschillende uitspraak, Heroîden genaamd, behooren tot eene der bevalligste en aangenaamste dichtsoorten, welke vooral geschikt zijn, om op het hart en gevoel te werken.
Aldus prijst Hendrik Collot d’Escury in 1830 een merkwaardig genre van brieven-in-dichtvorm aan. Hij spreekt in zijn Holland’s roem in kunsten en wetenschappen over heldinnenbrieven: literaire teksten in de vorm van vertrouwelijke liefdesbrieven van beroemde vrouwen, keizerinnen of koninginnen, prinsessen of staatsvrouwen. De lezer maakt mee hoe zo’n vrouw daarin haar partner smeekt om bij haar te komen. Hij moet terugkeren van zijn verre reis, of zijn nieuwe minnares in de steek laten. Zo’n heldinnenbrief heeft een mooie, rhetorische opbouw. De vrouw vraagt: ‘‘Hadden we dan geen heerlijk liefdesleven? Mis jij de kinderen niet? Als jij niet snel terugkeert, zal ik sterven.’’ In werkelijkheid zijn de brieven geschreven door voornamelijk mannelijke dichters die zich in vrouwelijke karakters inleefden.
   In Nederland is dit in de loop der eeuwen enkele honderden keren gebeurd, in het Nederlands en in het Latijn. Het werd een echte mode om op die heldinnenbrieven ook weer een antwoord te schrijven vanuit het gezichtspunt van de man. Bekende dichters zijn P.C. Hooft, Joost van den Vondel (die zijn brieven in de pen legde van christelijke martelaressen), Feith en Bilderdijk. Ze lieten zich inspireren door de klassieke dichter Ovidius, die een hele bundel heldinnenbrieven heeft gemaakt, bijvoorbeeld van Penelope aan Odysseus.
Ik zou graag alle heldinnenbrieven uit de gehele Nederlandse letterkunde leren kennen en ik doe daarom een oproep aan u om mij te helpen.
De verzameling die ik tot nu toe heb aangelegd, omvat ongeveer 700 teksten:
- Nederlandse vertalingen van de Heroides van Ovidius
- Nederlandstalige en Latijnse antwoorden op deze Heroides
- Nederlandstalige en Latijnse imitaties van deze Heroides, de zgn. heldinnenbrieven.

Voor eventuele ‘nieuwe’ heldinnenbrieven houd ik mij zeer aanbevolen!

Olga van Marion,
Opleiding Nederlands,
Universiteit Leiden,
Postbus 9515
2300 RA Leiden

Aanvullingen en verbeteringen kunt u sturen naar bovenstaand adres of e-mail o.van.marion@hum.leidenuniv.nl



Men kan hierna vier lijsten zien: zij bevatten de 840 heldinnenbrieven, gesorteerd op jaar, auteur, adressanten en adressaten:
Thuispagina Heinsius-verzameling
Voorkeurenpagina Opleiding Nederlands